Το παλιό μας πλυσταριό

Το παλιό μας πλυσταριό

xoustoulakis

Κείμενο –Φωτογραφία

 Γεώργιος Χουστουλάκης -Ερευνητής τοπικής κρητικής λαογραφίας 

Το «πλυντήριο» της εποχής, ήταν κάποτε το πλυσταριό και δέσποζε σε κάθε αγροτόσπιτο, έξω στην αυλή σε κάποιο ίσκιο από κάτω κάποιας μουριάς ή κληματαριάς.
Το πλυσταριό, είχε στη Μεσαρά διάφορες ονομασίες, λεγόταν "στερνάκι", "σταρνίτσι" "γούρνα" και πιό συνηθέστερα "πλύσιμο", και ασφαλώς εξυπηρετούσε ποικιλοτρόπως.
Βασική του χρήση, η λάτρα του σπιτιού όλων των ρούχων, αφού κατά κύριο λόγο αντικαθιστούσε το πλυντήριο.
Δεν γέμιζε νερό μόνο για να πλένουν ρούχα οι νοικοκυρές, αλλά χρησίμευε και για μπανιέρα!

Εκεί έβαζαν για να κάνουν μπάνιο τα μικρά παιδιά, κυρίως το καλοκαίρι. Εκεί άνοιγαν τη βρύση για να πιούν τα χτήματα (τετράποδα μεταφορικά ζώα) νερό να ξεδιψάσουν. Αν δε, είχαν και μουσαφίρη, έδεναν και το χτήμα του από το σχοινί του χαλιναριού στη μουριά ή στην ειδική πέτρα την χωνευτή στον τοίχο, με τη τρύπα, που ήταν συνήθως εκεί δίπλα.
Οι πέτρες αυτές ονομαζόταν «θελόπετρες», γιατί είχαν αυτή τη «θηλιά», τη τρύπα δηλαδή που πέρναγε το σχοινί. Ε, μα ασφαλώς, όσο θα κάνουν το ραέτι του μουσαφίρη, και να τον φιλοξενήσουν καθώς πρέπει, να δροσιστεί και το ζώο του δίπλα στη γούρνα με το νερό!
Το πλυσταριό το εφτιαχναν συνήθως οι άνδρες του σπιτιού με πέτρες άμμο και τσιμέντο. Πήγαιναν σε λόφους που είχαν ψιλή άμμο, που παρέμεινε από την εποχή της κοσμογονίας. Φόρτωναν ένα "μιγομάκι άμμο" στο μουλάρι ή στο γαϊδουρι, το πήγαιναν σπίτι και έχτιζαν το πλυσταριό τους με μπόλικο τσιμέντο για να μην έχει διαρροές. Στον πάτο αφηναν και μια τρύπα ν' αδειάζει το νερό και καποιοι έβαζαν και "πιπιρολι" για να χύνονται τα νερά πιο μακρυά, χωρίς να γλύφουν το τοίχωμα. Βέβαια στο τελος οι μερακλήδες της τέχνης το "γυάλιζαν" κιόλας.Δηλαδή, όσο ήταν νωπό το τσιμέντο, του "κούκιζαν" σκόνη τσιμέντου, και μετά το πέρναγαν με απαλό σφουγγάρι, ρίχνοντας πάνω του λίγο νερό και έδειχνε ομορφότερο, αλλά παράλληλα ήταν και πιο στεγανό. Η δουλειά αυτή λεγόταν "γυάλισμα".
Το πλυσταριό και τι δεν σήμαινε εκείνα τα χρόνια! Ήταν το μίνι πατητήρι για να πατήσουν μερικά σταφύλια για να κάμουν πετιμέζι, μουσταλευριά, κεφτέργια  και γιατί όχι και κρασί!
Το πλυσταριό ήταν εκείνο που έβαζαν τα χονδρά ρούχα και από πάνω έριχναν αλουσά για να καθαρίσουν. Το πλυσταριό ήταν εκείνο. που έβαζαν το λινάρι μετά την επεξεργασια, και έριχναν από πάνω μια αθομαντίλα και έριχναν πάλι αλουσά για να το λευκάνουν, γιατί από τη φύση του το λινάρι είναι λίγο κιτρινωπό. Στο πλυσταριό ξέπλεναν τα κοιλικά, τα αντεράκια και έφτιαχναν τα γαρδουμάκια παραμονή του νέου έτους αντί μαγειρίτσας. Στο πλυσταριό μετά, ξέπλεναν όλα τα κατσαρολικά την περίοδο στα χοιροσφάγια, αλλά και όταν έσφαζαν κάποιο ωζό σε γιορτή σε βάφτιση κλπ. Γενικα πολλές φορές επαιζε και ρόλο νεροχύτη.
Συχνά λουζόταν όλη η οικογένεια κάτω από το πλυσταριό και έπλεναν και τα πόδια τους, έτσι η χρήση του πλυσταριού ήταν πολλαπλή και σχεδόν καθημερινή.
Βέβαια ακόμα υπάρχουν σπίτια που το διατηρούν, και το χρησιμοποιούν στη καθημερινότητά τους, τουλάχιστον οι παλιές γυναίκες που είναι λάτρεις «του πλυσίματος στο χέρι», ακόμα κι αν διαθέτουν πλυντήριο!
Όμως σε πολλά σπίτια, όπως δυστυχώς στη φωτογταφία μας, έπαψε το πλυσταριό να είναι ζωντανός τόπος δροσιάς, μια μικρή όαση για όλα τα ζωντανά, ή τόπος καθαριότητας γενικά. Ξεχάστηκε κι αυτό και ρήμαξε μαζί με όλο το υπόλοιπο σπίτι. Σε αυτό θάφτηκαν όλες οι παλιές δόξες, αγωνίες και λαχτάρες του μεγαλώματος των παιδιών και της πορείας της οικογένειας...