ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΛΟΓΕΡΑΚΗΣ Έφερε στο φως άγνωστα γεγονότα της Κατοχής

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΛΟΓΕΡΑΚΗΣ  Έφερε στο φως άγνωστα γεγονότα της Κατοχής

Συνέντευξη: Σοφία Τσεντελιέρου 

«Ορισμένα κατοχικά γεγονότα έχουν γραφτεί λάθος ή με παραλείψεις. Το διαπιστώνω κι εγώ με τις έρευνές μου καθημερινά.

Όμως πιστεύω πως πρέπει να αναζητούμε τις αιτίες που γίνεται αυτό. Και είναι εύκολο για ένα ερευνητή να διαπιστώσει σκοπιμότητες στην καταγραφή ενός ιστορικού κατοχικού γεγονότος. Από κει και ύστερα κρίνεται.

Θα διορθώσει το λάθος; Θα το συμπληρώσει; Θα φέρει στο φως το καινούριο στοιχείο που ανακάλυψε; Ή θα σιωπήσει;».

Ο ελεύθερος χρόνος του είναι αφιερωμένος στην αναζήτηση και καταγραφή γεγονότων της περιόδου της γερμανικής κατοχής στην Κρήτη. Με το έργο του έχει καταφέρει να δώσει μια ακόμη διάσταση στην ιστορία της εποχής 1940-1941, δίνοντας έμφαση στις ανθρώπινες μαρτυρίες και στις ιστορίες ανθρώπων που πρωταγωνίστησαν στα γεγονότα.

Ο δάσκαλος Γιώργος Καλογεράκης θέλοντας να κάνει κοινωνό της έρευνάς του κάθε πολίτη που ενδιαφέρεται, παρουσιάζει τα στοιχεία είτε μέσα από την «Π», είτε με τα βιβλία του, που εκδίδονται με χορηγίες και διανέμονται δωρεάν. Μάλιστα, πρόσφατα κυκλοφόρησε από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Καστελίου Πεδιάδος ο πρώτος τόμος του έργου του Γιώργου Καλογεράκη «Γερμανική Κατοχή και Αντίσταση στα Χωριά του Δήμου Καστελλίου» με ειδικό τίτλο «...δώδεκα παρά τέταρτο».

Ο Γιώργος Καλογεράκης μιλά στην «Π» για την έρευνά του, για τις δυσκολίες που έχει συναντήσει, για τη βοήθεια και συμπαράσταση των κατοίκων του Καστελλίου, αλλά και για το πρόβλημα με την έκδοση ενός φωτογραφικού λευκώματος από το Δήμο Καστελλίου. Ο ίδιος σχολιάζει το θέμα της διδασκαλίας της τοπικής ιστορίας, αλλά και του βιβλίου Ιστορίας της ΣΤ’ τάξης Δημοτικού.

«Π»: Πώς αποφασίσατε να ξεκινήσετε τη μελέτη και έρευνα της ιστορικής περιόδου 1940-1945;

Ο παππούς μου Γιώργης Καλογεράκης ήταν από το χωριό Σμάρι. Εγώ με τους γονείς και την αδερφή μου μέναμε στο Καστέλλι. Τα παιδικά μου Σαββατοκύριακα τα περνούσα στο Σμάρι. Θυμάμαι τη γιαγιά μου την Ειρήνη μ’ένα ψεύτικο πόδι μέχρι το μηρό. Ανατρέχω σ’ εκείνα τα χρόνια και δεν θυμάμαι ποτέ τη γιαγιά μου στο δρόμο ή στις γειτονιές του Σμαρίου. Η ζωή της ήταν σ’ένα κρεβάτι και στην αυλή του σπιτιού της. Όταν ξάπλωνε έβγαζε το ψεύτικο πόδι και πολλές φορές, σαν ήθελε να σηκωθεί, μου έδινε εντολή :

-Γιωργιό, φέρε μου το πόδι!

Κι εγώ να της κουβαλώ το πόδι, το οποίο ομολογουμένως ήταν ίσα με μένα στο ύψος, για να το «φορέσει».

Μια βραδιά καλοκαιριάτικη, που καθόμασταν όλοι έξω από την αυλόθυρα του σπιτιού του παππού μου, σε ένα αυτοσχέδιο όμορφο «πεζούλι» που ο ίδιος είχε φτιάξει, τόλμησα τη μεγάλη ερώτηση:

-Γιατί γιαγιά δεν έχεις πόδι; Τι έγινε το πόδι σου;

Με κοίταξε παράξενα, σίγουρα θα σκέφτηκε τώρα τι να του πω, θα καταλάβει τόσο μικρός που είναι;

-Οι Γερμανοί Γιωργιό φταίνε, μου λέει. Οι Γερμανοί! Που να τση κάψει ο Θεός! Οι Γερμανοί !

Εγώ τότε δεν κατάλαβα ούτε ποιοι είναι οι Γερμανοί ούτε πως γίνεται για το κομμένο πόδι της γιαγιάς μου να φταίνε πολλοί άνθρωποι, έτσι όπως το είπε, «οι Γερμανοί». Νόμισα πως κάποιοι που τους λέγανε Γερμανούς έβαλαν τη γιαγιά μου κάτω και με ένα πριόνι της έκοψαν το πόδι.

Δεν συνέχισα την ερώτηση γιατί η μητέρα μου κοιτώντας με μ’ένα αυστηρό ύφος μου λέει:

-Δε ρωτούνε τέτοια πράματα τη γιαγιά!

Πέρασαν τα χρόνια, εγώ μεγάλωσα, η γιαγιά μου πέθανε. Κι έμαθα την ιστορία με το πόδι της γιαγιάς μου. Μια μέρα, ήταν άνοιξη του 1942, ο παππούς μου ο Γιωργάκης βρισκόταν στο Καστέλλι για την «δεκαπενταμερία» του. Μαζί με άλλους Σμαριανούς έβγαζαν ένα πηγάδι για τους Γερμανούς στο χωριό Πολυθέα. Ξαφνικά έπεσαν τα χώματα και πλάκωσαν μέσα στο πηγάδι τον παππού μου. Όλοι νόμισαν ότι ο Γιωργάκης δεν ξαναβγαίνει από κει μέσα ζωντανός. Άρχισαν να σκάβουν τα χώματα να τον ξεθάψουν. Κάποιοι ειδοποίησαν τη γιαγιά μου στο Σμάρι.

-Άμε Ερήνη γρήγορα στο Καστέλλι γιατί τον άντρα σου τον έθαψε ένα πηγάι στη Πολυθέα ! Τονε προλαβαίνεις δε τονε προλαβαίνεις!

Η γιαγιά μου αλαφιασμένη άρχισε να τρέχει προς το Καστέλλι. Πέντε χιλιόμετρα είναι ο δρόμος. Από την ταραχή της έπεφτε στο δρόμο και ξανασηκωνόταν. Τα πόδια της τρέχανε αίματα. Είχε χτυπήσει στο μεγάλο δάχτυλο του αριστερού ποδιού μα δεν έδωσε σημασία. Έφτασε στην Πολυθέα. Ο παππούς μου σαν από θαύμα είχε ξεθαφτεί ζωντανός από τους σωρούς των χωμάτων. Γυρίσανε μαζί στο Σμάρι. Το πόδι της σε δυο μέρες άρχισε να πρήζεται. Σε ένα μήνα πήγε στο Πανάνειο. Έλληνες μαζί με Γερμανούς γιατρούς διαγνώσανε σηψαιμία και το έκοψαν. Το έκοψαν εφτά φορές. Κάθε φορά λίγο πιο πάνω. Σταμάτησαν στο μηρό. Και έγινε η γιαγιά μου ανάπηρη.

Και ποτέ δεν συγχώρεσε τους Γερμανούς γι’αυτήν της την αναπηρία.

Το 1985 τέλειωσε η στρατιωτική μου θητεία. Και από τότε συνεχώς, τώρα και 22 χρόνια, ασχολούμαι με την καταγραφή μαρτυριών και τη μελέτη αρχείων που αφορούν την Γερμανική Κατοχή 1941-1945.

Κάθε φορά που τελειώνω ένα άρθρο για την εφημερίδα ή ένα βιβλίο της Κατοχής, θυμάμαι πάντα τη γιαγιά μου και το πεζούλι με το βασιλικό στην εξώπορτα του σπιτιού της.

Κι εκείνο το καλοκαιριάτικο βράδυ με τον ξάστερο ουρανό. Τα λόγια της ηχούνε ακόμη στ’αυτιά μου.

-Οι Γερμανοί Γιωργιό. Οι Γερμανοί! Που να τση κάψει ο Θεός!

«Π»: Ποιες είναι οι δυσκολίες που συναντάτε στην έρευνά σας ;

 Η περίοδος της Γερμανικής Κατοχής δεν είναι μακρινή. Κάποιοι άνθρωποι από εκείνους που έδρασαν και μετείχαν στην Αντίσταση ζούνε ακόμη. Ελάχιστοι βέβαια. Γυρίζω όλη την Κρήτη και προσπαθώ να τους συναντήσω. Και να τους πείσω να μου μιλήσουν. Δεν είναι εύκολο. Άλλες φορές τα καταφέρνω άλλες όχι. Όμως δεν το βάζω κάτω. Από τα αρχεία που μελετώ αλλά και από μαρτυρίες έχω συγκεντρώσει κάμποσα ονόματα Ελλήνων συνεργατών με τα στρατεύματα κατοχής. Αυτό είναι ένα πρόβλημα. Γιατί φυσικά αυτά τα ονόματα δεν πρέπει να δημοσιοποιούνται.

«Π»: Έχετε εντοπίσει στοιχεία που σας προκάλεσαν μεγάλη εντύπωση θετική ή αρνητική;

Σταθμοί στην έρευνά μου ήταν η γνωριμία με δυο ανθρώπους. Ο χωριανός μου Κίμωνας Ζωγραφάκης και ο Ανωγειανός Μανόλης Σπιθούρης-Νταμπακομανόλης. Ο Κίμωνας ήταν μια χειμαρρώδης και ανεξάντλητη πηγή πληροφοριών κυρίως για το Καστέλλι και την Αντίσταση του νομού Ηρακλείου. Δύο φορές σαμποτέρ του αεροδρομίου Καστελλίου, κομάντος, μέλος της Φορς 133, μου έμαθε πολλά πράγματα. Έχω καταγράψει 23 ώρες συνομιλιών μαζί του.

Ο Νταμπακομανόλης με έμπασε στην Ανωγειανή Αντίσταση. Τραυματίας στο σαμποτάζ της Δαμάστας με ένα αφοπλιστικό τρόπο και ύφος μου διηγήθηκε σελίδες από την ανωγειανή κατοχική ιστορία. Έγραψα ένα βιβλίο γι’αυτόν. Του έδωσα τίτλο «Του Χάρου ο Μουσαφίρης». Βραβεύτηκε από την Διεθνή Ακαδημία Γραμμάτων και Τεχνών «ΘΕΑ ΑΘΗΝΑ». Σήμερα μελετώ το Ανωγειανό Αρχείο. Ένα Αρχείο μοναδικό. Περιέχει χιλιάδες ανέκδοτα έγγραφα, όλα για την Κρητική Αντίσταση. Και έχω αρχίσει να γράφω τώρα και δυο χρόνια ένα βιβλίο για τον Αρχηγό της Αντίστασης των Ανωγείων και Άνω Μυλοποτάμου Γιάννη Δραμουντάνη-Στεφανογιάννη.

Στη διαδρομή μου μέχρι τώρα έχω αντιμετωπίσει και δυσάρεστα πράγματα. Όπως αυτό που μου συμβαίνει τώρα με το Δήμαρχο Καστελλίου. Κατάφερα το έτος 2002 και συνδέθηκα με ένα Γερμανό που υπηρετούσε τα χρόνια της Κατοχής ως επιλοχίας αεροφωτογράφησης στο αεροδρόμιο Καστελλίου και στη Γερμανική μονάδα 2(F) 123. Το φίλο Ρομπέρτο Λέμπολντ. Συνδέθηκα μαζί του μέσω ενός αξιόλογου ανθρώπου, του στρατιωτικού ιατρού Ταξίαρχου ε.α. Δρ. Παύλου Κουσουρή που διαμένει στην Αθήνα. Σήμερα ο Ρομπέρτο είναι 93 ετών. Από τη γνωριμία αυτή κατάφερα να έρθουν στον τόπο μου 300 φωτογραφίες της περιόδου 1942-1944. Όλες αφορούν την περιοχή μας. Ένα πράγματι σπάνιο και πρωτότυπο υλικό, ένα μοναδικό γερμανικό ντοκουμέντο. Έκανα ένα υπόμνημα προς το Δήμαρχο Καστελλίου για την έκδοση από το Δήμο μας αυτού του υλικού. Το Δημοτικό Συμβούλιο ψήφισε ομόφωνα θετικά. Και εκδόθηκε το βιβλίο. Από το Νοέμβριο του 2006 τα βιβλία βρίσκονται σε μια αποθήκη του Δήμου Καστελλίου. Και δεν έχει παρουσιαστεί ακόμη. Επίσημα γνωρίζω και μου έχει ζητηθεί από το Δήμαρχο να αφαιρέσω κάποιες φωτογραφίες από το βιβλίο. Διαφορετικά μου είπε πως θα το καταστρέψει. Οι φωτογραφίες δίδουν πολλά ιστορικά στοιχεία για το Καστέλλι τα χρόνια 1941-1944 και απαντούν σε πολλά ερωτήματα. Δε θίγουν κανένα. Μια δουλειά τεσσάρων χρόνων για μένα. Και δεν μπορώ να καταλάβω γιατί να συμβαίνει αυτό. Πιστεύω ότι στο τέλος ο Δήμαρχος θα το παρουσιάσει. Εγώ από τη μεριά μου δεν θα πετάξω τέσσερα χρόνια δουλειάς στο καλάθι των αχρήστων.

«Π»: Οι κάτοικοι της περιοχής του Καστελλίου πώς αντιμετωπίζουν αυτή τη δραστηριότητά σας ;

Όλοι οι κάτοικοι μου συμπαραστέκονται. Γνωρίζουν τι κάνω και έχω τη βοήθειά τους. Αν δεν στέκονταν στο πλευρό μου δεν θα είχα καταφέρει να καταγράψω σε δεκάδες κασέτες την κατοχική ιστορία της περιοχής μου, μια εργασία την οποία βέβαια δεν έχω σταματήσει καθόλου εδώ και πολλά χρόνια.

Διαπιστώνω συχνά ότι και οι ίδιοι το θέλουν αυτό. Πάρα πολλοί με καλούν και με προτρέπουν να καταγράψω γεγονότα που γνωρίζουν. Αυτό για μένα είναι πολύ συγκινητικό. Οι ώρες που έχω περάσει μαζί τους είναι πολλές. Τον ελεύθερο χρόνο μου τον «ξοδεύω» με ευχαρίστηση στους ηλικιωμένους συντοπίτες μου. Και πάντα κάτι καινούριο προστίθεται μετά από μια τέτοια συνομιλία.

«Π»: Οι επόμενοι τόμοι της σειράς «Γερμανική Κατοχή και Αντίσταση στα χωριά του Δήμου Καστελλίου τι θα περιλαμβάνουν;

Η σειρά θα ολοκληρωθεί σε οχτώ τόμους. Ο δεύτερος τόμος θα κυκλοφορήσει μετά το Πάσχα του 2008 και θα αναφέρεται στην επιχείρηση της 5ης Ιουλίου 1943, εκείνης που οι σύμμαχοι ονόμασαν «Επιχείρηση ΑΛΜΠΟΥΜΕΝ». Πρωταγωνιστές της ο Καστελλιανός Κίμωνας Ζωγραφάκης και ο Δανός Λοχαγός Άντερς Λάσσεν. Ήταν η επιχείρηση ανατινάξεως ταυτόχρονα των τριών αεροδρομίων του Νομού Ηρακλείου, (Καστελλίου, Ηρακλείου, Τυμπακίου), μια παραπλανητική ενέργεια, λίγο πριν την απόβαση των συμμάχων στη Σικελία (10 Ιουλίου 1943).

Οι επόμενοι έξι τόμοι θα αναφέρονται : α) Στην Κασταμονίτσα και τον Ιωάννη Σηφάκη - Σηφογιάννη, β) Στο πρώτο σαμποτάζ του αεροδρομίου Καστελλίου, γ) Στο στρατόπεδο εργασίας Λάμσντορφ και την περιπέτεια 60 κρατουμένων, (μεταξύ των οποίων και 15 ανθρώπων του τόπου μας), δ) Στα απομνημονεύματα τεσσάρων Καστελλιανών Αντιστασιακών, των Κίμωνα Ζωγραφάκη, Γεωργίου Πολεμαρχάκη, Γιάννη Μαυραντωνάκη και Γιάννη Δαϊλάκη, ε) Στην επιχειρησιακή ικανότητα του αεροδρομίου Καστελλίου (1941-1944) και στα δεκάδες κατοχικά θύματα της περιοχής μας, στ) Στον Ελληνοϊταλικό πόλεμο και τη συμμετοχή των ανθρώπων της περιοχής μας.

«Π»: Θεωρείτε ότι θα έπρεπε να δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη διδασκαλία της τοπικής ιστορίας; Οι μικροί μαθητές θα έδειχναν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για το μάθημα της ιστορίας;

Σήμερα το αναλυτικό πρόγραμμα σπουδών στο Δημοτικό Σχολείο μας δίδει τη δυνατότητα κάποιες ώρες στη διάρκεια της σχολικής χρονιάς να της αφιερώνουμε στη διδασκαλία της τοπικής ιστορίας. Και στα πλαίσια της Ευέλικτης ζώνης αλλά και στην εκπόνηση καινοτόμων προγραμμάτων (πολιτιστικών θεμάτων), μπορούμε να ασχοληθούμε με την τοπική ιστορία. Σας ομολογώ ότι το κάνω. Και οι μικροί μαθητές ενδιαφέρονται και συμμετέχουν ευχάριστα.

«Π»: Ποια είναι η γνώμη σας για το βιβλίο της Ιστορίας της ΣΤ΄ Δημοτικού;

Το βιβλίο το δίδαξα πέρσι ως δάσκαλος στην Στ΄ τάξη του Δημοτικού Σχολείου Καστελλίου. Γι’αυτό το βιβλίο έχουν γίνει πολύωρες συζητήσεις, τηλεδικεία, αντιπαραθέσεις επιστημόνων, εκατοντάδες δημοσιεύματα σε περιοδικά και εφημερίδες. Όλοι συμφωνούσαν ότι έπρεπε να γίνουν διορθώσεις. Υπήρχαν πράγματι αρκετά προβλήματα. Το θέμα του βιβλίου που συζητήθηκε αρκετά με τον «συνωστισμό» στην παραλία της Σμύρνης πρέπει να σας πω ότι εδώ στο Καστέλλι άγγιξε πολύ κάποιους ανθρώπους. Γιατί έχουμε ένα ολόκληρο χωριό που κατοικείται από πρόσφυγες. Το χωριό Καρδουλιανώ. Οι μνήμες της Μικράς Ασίας είναι ακόμη ζωντανές στην περιοχή μας. Τώρα το βιβλίο αποσύρθηκε από το Υπουργείο Παιδείας.. Αλλά όπως διάβασα σε ένα δημοσίευμα του Προέδρου του Εθνικού Συμβουλίου Παιδείας κ. Βερέμη σε Κυριακάτικη εφημερίδα ...η απόσυρση ή μη του επίμαχου βιβλίου της Ιστορίας της Στ΄ Δημοτικού δεν είναι το σημαντικότερο στη διαμάχη. Σημαντικό είναι το περιεχόμενο αυτού που θα αντικαταστήσει...

«Π»: Υπάρχουν τελικά πολλές οπτικές γωνίες για την ερμηνεία των ιστορικών γεγονότων ;

Κατά την γνώμη μου υπάρχουν τέσσερις οπτικές γωνίες για την ερμηνεία των ιστορικών γεγονότων. Του πρωταγωνιστή, εκείνου δηλαδή που έζησε ή συμμετείχε στα γεγονότα, του συγγραφέα, εκείνου που τα γράφει χρησιμοποιώντας πηγές και γίνεται αιτία της διατήρησής τους στο χρόνο, του ιστορικού, εκείνου που τα μελετά και αποδίδει τις ιστορικές παραμέτρους (αίτια, αφορμές, συνέπειες, κλπ.), και τέλος του αναγνώστη, εκείνου που διαβάζει ένα ιστορικό γεγονός και καλείται να το αποκωδικοποιήσει και να το εντάξει στην κοσμοθεωρία του.

«Π»: Έχοντας γνωρίσει ανθρώπους που έζησαν τα γεγονότα, θεωρείτε ότι τα πραγματικά γεγονότα μπορεί να διαφέρουν απ’αυτά που τελικά μένουν στην ιστορία ;

Και βέβαια. Ορισμένα κατοχικά γεγονότα έχουν γραφτεί λάθος ή με παραλείψεις. Το διαπιστώνω κι εγώ με τις έρευνές μου καθημερινά. Όμως πιστεύω πως πρέπει να αναζητούμε τις αιτίες που γίνεται αυτό. Και είναι εύκολο για ένα ερευνητή να διαπιστώσει σκοπιμότητες στην καταγραφή ενός ιστορικού κατοχικού γεγονότος. Από κει και ύστερα κρίνεται. Θα διορθώσει το λάθος; Θα το συμπληρώσει; Θα φέρει στο φως το καινούριο στοιχείο που ανακάλυψε; Ή θα σιωπήσει ;

Θα δώσω ένα παράδειγμα. Παρακολουθώ εδώ και πολλά χρόνια μια διαμάχη σχετικά με το ιστορικό γεγονός της ορκωμοσίας στο σπήλαιο Χαμαμουτζή στις 2 Ιουνίου 1941 από τον Καπετάν Μανόλη Μπαντουβά. Αμφισβητείται η ημερομηνία της ορκωμοσίας, όχι το γεγονός. Βλέπουμε και διαβάζουμε πολύ συχνά στις εφημερίδες σχετικά δημοσιεύματα αντιπαράθεσης. Πρόσφατα ήρθε στα χέρια μου το αρχείο ενός πρωταγωνιστή της Αντίστασης, του Κρουσανιώτη Δημήτρη Δομαλάκη, συναρχηγού της «Ανεξάρτητης Ομάδος Σατανά». Ένα από τα έγγραφα του αρχείου του αναφέρεται, στον Καπετάν Μανόλη Μπαντουβά. Και αναγράφεται ρητά σ’αυτό το έγγραφο ότι ...η συνάντησις των ολίγων ανδρών του Μπαντουβά εις τον κρυψώνα της Σπηλιάς εγένετο αρχάς Ιουνίου 41 καθ’ην εποχήν είχον κατακλυσθή τα πάντα από Γερμανούς και πάσα κίνησις ελέγχετο αυστηρώς... Στο τέλος του εγγράφου υπάρχουν τα ονόματα δέκα αντιστασιακών. Τα αναφέρω με τη σειρά που αναγράφονται : Γιώργης Πετρακογιώργης, Νικόλαος Σταυρακάκης, Μιχάλης Ξυλούρης-Χριστομιχάλης, Δημήτρης Δομαλάκης, Αντώνης Δομαλάκης, Νικόλαος Βιδάκης, Μενέλαος Ξυλούρης Παύλος Ζωγραφιστός, Μιχάλης Ακουμιανάκης και Νικόλαος Πλεύρης.

Τελειώνοντας θέλω να πω ότι η κατοχική ιστορία της περιοχής του Δήμου Καστελλίου είναι μεγάλη, σπουδαία και άγνωστη. Τα θύματα δεκάδες.

Έχω βάλει ένα στοίχημα με τον εαυτό μου. Να κάνω αυτή την ιστορία γνωστή.

Γιατί ως εκπαιδευτικός αλλά και ως μέλος μιας οικογένειας με πέντε θύματα στους απελευθερωτικούς αγώνες της χώρας μας, (και δύο ανάπηρους πολέμου), νομίζω ότι στη σημερινή εποχή που ζούμε, της ευδαιμονίας και της απάθειας, αυτό είναι το δικό μου χρέος.

[ Πηγή: εφημερίδα "ΠΑΤΡΙΣ"]